Praktische audio theorie – Decibellen?

Ik heb op allerlei plekken gewerkt in mijn audio carrière. Bij radiostations, bij audio postproductie studio’s, in muziek studio’s en in dubbing studio’s. Het maakt niet uit waar je komt, één ding zorgt toch altijd weer voor verwarring: dB’s. En ik zie diezelfde verwarring ook in vakbladen en op audioscholen.

Kortom: Een heel lastig onderwerp waar je boeken over vol kunt schrijven. En toch ga ik nu proberen de kern in een paar zinnen op te schrijven. Wish me luck. 😉 En laat me vooral weten als je toch nog vragen hebt: gijs@audiokickstart.com.

Ok, daar gaan we. Als ik het over een temperatuur van 35 graden heb kan dat verschillende dingen betekenen. Dit ligt eraan of ik het over graden Celsius, Fahrenheit of Kelvin heb. Ze hebben allemaal een ander nulpunt. Bij 35 graden Celsius is het bloedheet en kun je lekker zwemmen in zee om af te koelen. Maar bij 35 graden Kelvin is die hele zee bedekt met een dikke laag ijs en is het zo koud dat er misschien nieteens leven mogelijk is. Het nulpunt is namelijk anders. Bij Celsius is dat het vriespunt, maar bij Kelvin het absolute nulpunt.

Waarom hebben we het opeens over het weer? Omdat het met het meten van geluid hetzelfde is. We meten in decibel, maar ook hier zijn er verschillende referentiepunten.

En dat is de basis van alle verwarring: Als je het volume van een zang opname op ’30 dB’ zet, dan zegt dat nog niets over hoe hard het geluid is. Dat ligt aan het referentiepunt. Daarom noem je dit altijd in 1 adem mee. Bijvoorbeeld dBFS of dBm. Die ‘FS’ en die ‘m’ geven het referentiepunt aan.

Hieronder de drie referentiepunten die je het meeste tegenkomt in de praktijk.

dB SPL:
SPL staat voor Sound Preassure Level. Hierbij is het referentiepunt de absolute grens van ons gehoor. Dus 0dB = geen geluid. 100dB = veel geluid. 130dB = zoveel geluid dat het pijn doet.


dBFS:

FS staat voor ‘Full Scale’, de schaal gebruikt in digitale audio apparatuur. Die kom je dus overal tegen in plugins en audio software. Het nulpunt is hier gelegd op het hardste geluid wat je kunt opnemen in digitale apparatuur voordat het gaat oversturen. Dus verder dan dat kun je ook echt niet gaan, dan gaat het meteen heel lelijk en vervormd klinken. Gevolg is dat deze schaal precies andersom is: als 0 dB het hardst mogelijke geluid is, kun je het alleen maar hebben over -10dBFS, of -40 dBFS. Nooit over +40dBFS, want dat zou harder zijn dan het hardst mogelijke geluid wat je kunt opnemen.


dBm:

In geluidsapparatuur wordt een ander ‘nulpunt’ gebruikt. Even terug in de tijd. Lang geleden is besloten dat alle audio apparatuur op elkaar aangesloten moet kunnen worden. Zonder dat het geluid overstuurt of juist veel te zacht is. Dus moet er een referentiepunt komen zodat alle apparatuur hetzelfde gebouwd wordt. Maar waar leg je dat nulpunt? Het meest logische is om af te spreken dat 0 dB een bepaalde hoeveelheid elektriciteit is in de apparatuur. En dat kun je vervolgens op een meter zien (de bekende VU meter die je altijd op oude mengtafels terugziet). Als het naar 0 dB wijst, zit je precies op die afgesproken hoeveelheid elektriciteit. En dus op het optimale niveau van dat apparaat. Niet belangrijk om te onthouden, maar voor de elektronica liefhebber: Er werd toen gekozen voor 0 dB = 1 milliwatt bij een weerstand van 600 Ohm. Daarna kwamen er nog een paar smaken bij, zoals dBu en dBV. Allemaal met een ander nulpunt, maar allemaal een nulpunt wat gerelateerd is aan elektriciteit.


dBu:
Deze is een stapje technischer om uit te leggen. Als je geen verstand hebt van elektronica kun je onthouden dat dBu gewoon weer een ander referentiepunt gebruikt, net als dBm gerelateerd aan een bepaalde hoeveelheid elektriciteit in een apparaat. En dan voor de mensen die er wat dieper in willen duiken: die ene milliwatt bij een weerstand van 600 Ohm (dBm standaard) produceert een voltage van 0,775 Volt. In de praktijk bleek 600 Ohm een weerstand die niet heel praktisch is voor audio apparatuur. Dus al snel werd het referentiepunt die 0,775 volt, onafhankelijk van de weerstand. Dit werd dBu. Tegenwoordig wordt nog steeds dBu gebruikt. Namelijk in professionele audio apparatuur. We werken alleen tegenwoordig met 1.228 volt. Dat is omgerekend 4 dBu méér dan 0.775 volt. Daarom gebruiken we als nulpunt tegenwoordig +4dBu op professionele apparatuur.